Technieken

Siemen Dijkstra

De kleurenhoutsnede volgens de reductie-techniek

De houtsnede is een grafische techniek waarbij de tekening uit een plaat hout gesneden wordt. Bij het inkten van de houtplaat met een inktrol komt er inkt op de houtplaat, behalve op de weggesneden delen. We noemen dit daarom hoogdruk. Een kleurenhoutsnede is opgebouwd uit meerdere kleuren. Dit kan op verschillende manieren. Bij de Japanse houtsnede gebruikt men voor iedere kleur een ander houtblok en ligt het drukproces vast, immers; de houtblokken zijn van te voren bewerkt en verschillend uitgesneden en liggen klaar vóórdat er gedrukt gaat worden. Hierdoor is de oplage flexibel; men kan "bijdrukken”.

Mijn kleurenhoutsneden zijn reductie houtsneden waarbij ik de oplage vooraf moet bepalen. Ik gebruik 1 plaat berkentriplex. Hierop komt allereerst de tekening van de voorstelling te staan. Deze tekening wordt beschermd door een laag schellak, waardoor je de tekening blijft zien op de schoon gemaakte plaat. Vervolgens rol ik de plaat in met de lichtste kleur, plaats deze in een mal en druk die af op een vel papier. Inkten en bedrukken herhaal ik tot de gewenste oplage bereikt is. Hierna maak ik de plaat inktvrij zodat de onderliggende tekening weer tevoorschijn komt. Dan snijd ik die delen weg waar de kleur van de eerste drukgang moet blijven staan. Daarna breng ik een donkerder inktkleur aan voor de tweede drukgang. Snijden, inkt aanbrengen en afdrukken herhaal ik met steeds donker wordende kleuren en vervolgens nog enige malen met steeds lichtere kleuren. Mijn prenten worden zo opgebouwd uit 10 tot 18 drukgangen. Elke drukgang is een definitieve stap richting het eindresultaat. Je kunt niet terug. Voordeel van de reductie-houtsnede is dat het drukproces niet vastligt. Van de houtplaat blijft niet veel over. In het vervaardigen van een gedetaïlleerde houtsnede speelt het snijden een belangrijke rol. Ik gebruik hiervoor holle gutsen met een U- of een V-profiel. De inkt die ik gebruik is voornamelijk ets- en offset-inkt. deze inkten zijn op lijnolie basis en zijn lichtecht. De prenten worden met behulp van een ets-hoogdrukpers gedrukt. Het papier waarop ik druk is van Japanse origine (washi). Dit zijn al of niet machinaal vervaardigde papiersoorten bestaande uit plantaardige pulp (kozo). Ik heb vaak nagedacht over de vraag waarom ik nu juist deze tijdrovende techniek gebruik voor het in beeld brengen van landschaps-herinneringen. Waarschijnlijk is er een verwantschap tussen de gelaagdheid van een kleurenhoutsnede en dat van het landschap. Buiten, in het landschap, gebruik ik potlood en aquarel-gouache om notities te maken en mogelijke opzetjes voor houtsneden. 

Elysia Verhoeven

Keramiek, techniek & werkbeschrijving

Het keramische werk dat ik maak is een uiting van mijn gevoel: het maakt mijn hart blij.
Na het draaien van de kommen, schalen en vazen, ga ik ze verder uitwerken. Dit doe ik door inkerven, inkrassen, klei toevoegen en stukjes uitsnijden. Meestal maak ik geen schetsje of tekening maar ga aan tafel zitten met een kom of schaal en dan komt er vanzelf een idee. Inspiratie haal ik uit de natuur, uit groeiwijzen en structuren van bloemen en uit de rust en stilte in mijzelf. Ik werk verder met kleiplaten zoals voor de vogels, bomen, grote vazen en het grafiek-keramiek. Als steunkleur voor het glazuur gebruik ik vaak engobes*, dit wordt op de leerharde klei geschilderd. De glazuren worden door mijzelf gemaakt. Ik houd van zachte kleuren in eren levendig glazuur. Iedere winter doe ik een aantal proeven, op zoek naar nieuwe engobes en glazuren. Nadat ik de glazuren heb opgebracht wordt het gestookt op steengoed temperatuur (1270º). De aandacht die ik besteed aan het werk ervaar ik als een vorm van meditatie.

*= engobe is een slibdecoratie waarbij pigment aan kleislib wordt toegevoegd. Het wordt door middel van spuit of kwast op biscuit aangebracht.

Grafiek-Keramiek

Elysia laat in haar werk een grote belangstelling zien voor structuren en texturen. Zij maakt daarbij soms gebruik van afdrukken van bestaande structuren zoals boomschors, die ze dan weer gebruikt als uitgangspunt voor vazen, schalen en objecten. Tijdens haar zoektocht naar structuren stuitte ze per toeval op de bewerkte houtplaten, die op een stapel in Siemens atelier lagen. Hoewel er geen houtsneden meer gedrukt konden worden met de houtplaten (immers; alleen de laatste drukgang staat nog op de plaat), aarzelde Siemen toch om ze weg te gooien. Hij had er tenslotte maandenlang noeste arbeid op verricht. Elysia zag echter de mogelijkheid een afdruk te maken van het bewerkte triplex in een plaat fijne klei. Het resultaat was verrassend: alle guts-sporen en restanten van de snede kwamen haarfijn in de klei te liggen. De kleiplaten worden vervolgens tegen elkaar gezet, gebogen en bewerkt. Dan worden ze biscuit gebakken. Omdat er spanning op de platen staat is dit het spannendste onderdeel. Wanneer er geen krimpscheurtjes zichtbaar zijn, worden de objecten beschilderd, geglazuurd en gestookt. Het resultaat is iedere keer weer anders. Hoewel de afdruk van de oorspronkelijke houtsnede in de keramiek verwerkt is, weet Elysia er een zeer persoonlijke draai aan te geven, die de objecten ook werkelijk interessant maken. De glazuren waarmee ze werkt doen de objecten transparant lijken, waardoor de beschouwer op het verkeerde been gezet wordt, "is dit glas?”. We doopten dit werk grafiek-keramiek. Het is een letterlijke symbiose van de houtsnede met de keramiek, en laat tevens de veelzijdigheid zien van de keramiste op haar vakgebied.